Năm học 2009-2010 - Môn Ngữ văn lớp 8
Hội thi giáo viên dạy giỏi cấp cơ sở
Tiết 90:
Chiếu dời đô (Thiên đô chiếu)
Lí Công Uẩn
Kiểm tra sự chuẩn bị của học sinh.
B. Một con người giàu lòng yêu thương.
Đọc thuộc lòng hai bài thơ: "Ngắm trăng", " Đi đường" và trả lời câu hỏi sau:
Qua hai bài thơ, em hiểu gì thêm về con người của Bác?
A. Một con người có khả năng nhìn xa trông rộng.
D. Cả A, B, C đều sai.
C. Một con người luôn làm chủ mình trước mọi hoàn cảnh.
I. Đọc và tìm hiểu chung.
1. Tác giả:
Lí Công Uẩn (974-1028)
- Quê: Từ Sơn - Bắc Ninh.
2. Tìm hiểu tác phẩm:
viết năm 1010 khi ông có ý định dời đô từ Hoa Lư về Đại La.
- Là người thông minh, nhân ái, có chí lớn; sáng nghiệp vương triều Lí.
a. Đọc, chú thích.
b. Tác phẩm.
- Hoàn cảnh ra đời:
I. Đọc và tìm hiểu chung.
1. Tác giả:
Lí Công Uẩn (974-1028)
- Quê: Từ Sơn - Bắc Ninh.
2. Tìm hiểu tác phẩm:
viết năm 1010 khi ông có ý định dời đô từ Hoa Lư về Đại La.
- Là người thông minh, nhân ái, có chí lớn; sáng nghiệp vương triều Lí.
a. Đọc, chú thích.
b. Tác phẩm.
- Hoàn cảnh ra đời:
- Thể loại:
Chiếu.
I. Đọc và tìm hiểu chung.
1. Tác giả:
Lí Công Uẩn (974-1028)
- Quê: Từ Sơn - Bắc Ninh.
2. Tìm hiểu tác phẩm:
viết năm 1010 khi ông có ý định. dời đô từ Hoa Lư về Đại La.
- Là người thông minh, nhân ái, có chí lớn; sáng nghiệp vương triều Lí.
a. Đọc, chú thích.
b. Tác phẩm.
- Hoàn cảnh ra đời:
- Thể loại:
Chiếu.
- Kiểu bài:
Nghị luận.
- Bố cục:
2 phần.
- Phần 2: còn lại
- Phần 1: từ đầu đến "không thể không dời đổi"
- Lí do dời đô.
- Ý chí định đô mới.
I. Đọc và tìm hiểu chung.
1. Tác giả:
Lí Công Uẩn (974-1028)
- Quê: Từ Sơn - Bắc Ninh.
2. Tìm hiểu tác phẩm:
- Là người thông minh, nhân ái, có chí lớn: sáng nghiệp vương triều Lí.
II. Phân tích.
+ Kết quả:
1.Lí do dời đô.
- Nhà Thương: năm lần dời đô.
- Nhà Chu: ba lần dời đô.
+ Mục đích:
 Dôøi ñoâ laø vieäc khoâng coù gì khaùc thöôøng, traùi quy luaät.
->Sử dụng điển tích, điển cố; dẫn chứng cụ thể.
Chiếu dời đô (Thiên đô chiếu)
(Lí Công Uẩn)
Xưa nhà Thương đến vua Bàn Canh năm lần dời đô. Nhà Chu đến đời vua Thành Vương cũng ba lần dời đô. Phải đâu các vua thời Tam đại theo ý riêng mình mà tự tiện chuyển dời? Chỉ vì muốn đóng đô ở nơi trung tâm, mưu toan nghiệp lớn, tính kế muôn đời cho con cháu; trên vâng mệnh trời, dưới theo ý dân, nếu thấy thuận tiện thì thay đổi. Cho nên vận nước lâu dài, phong tục phồn thịnh. Thế mà hai nhà Đinh, Lê lại theo ý riêng mình, khinh thường mệnh trời, không noi theo dấu cũ của Thương, Chu, cứ đóng yên đô thành ở nơi đây, khiến cho triều đại không được lâu bền, số phận ngắn ngủi, trăm họ phải hao tốn, muôn vật không được thích nghi. Trẫm rất đau xót về việc đó, không thể không dời đổi.
mưu toan nghiệp lớn.
vận nước lâu dài, phong tục phồn thịnh.
I. Đọc và tìm hiểu chung.
1. Tác giả:
Lí Công Uẩn (974-1028)
- Quê: Từ Sơn - Bắc Ninh.
2. Tìm hiểu tác phẩm:
- Là người thông minh, nhân ái, có chí lớn: sáng nghiệp vương triều Lí.
II. Phân tích.
1.Lí do dời đô.
Chiếu dời đô (Thiên đô chiếu)
(Lí Công Uẩn)
Xưa nhà Thương đến vua Bàn Canh năm lần dời đô. Nhà Chu đến đời vua Thành Vương cũng ba lần dời đô. Phải đâu các vua thời Tam đại theo ý riêng mình mà tự tiện chuyển dời? Chỉ vì muốn đóng đô ở nơi trung tâm, mưu toan nghiệp lớn, tính kế muôn đời cho con cháu; trên vâng mệnh trời, dưới theo ý dân, nếu thấy thuận tiện thì thay đổi. Cho nên vận nước lâu dài, phong tục phồn thịnh. Thế mà hai nhà Đinh, Lê lại theo ý riêng mình, khinh thường mệnh trời, không noi theo dấu cũ của Thương, Chu, cứ đóng yên đô thành ở nơi đây, khiến cho triều đại không được lâu bền, số phận ngắn ngủi, trăm họ phải hao tốn, muôn vật không được thích nghi. Trẫm rất đau xót về việc đó, không thể không dời đổi.
 Pheâ phaùn sai laàm cuûa hai trieàu ñaïi tröôùc.
- Thế mà, nhà Đinh - Lê . cứ đóng yên đô ở nơi đây.
+ Hậu quả:
- triều đại ngắn ngủi.
- trăm họ hao tốn...
-> Chuyển ý khéo léo, lập luận sắc bén.
I. Đọc và tìm hiểu chung.
1. Tác giả:
Lí Công Uẩn (974-1028)
2. Tìm hiểu tác phẩm:
II. Phân tích.
1.Lí do dời đô.
Chiếu dời đô (Thiên đô chiếu)
(Lí Công Uẩn)
Xưa nhà Thương đến vua Bàn Canh năm lần dời đô. Nhà Chu đến đời vua Thành Vương cũng ba lần dời đô. Phải đâu các vua thời Tam đại theo ý riêng mình mà tự tiện chuyển dời? Chỉ vì muốn đóng đô ở nơi trung tâm, mưu toan nghiệp lớn, tính kế muôn đời cho con cháu; trên vâng mệnh trời, dưới theo ý dân, nếu thấy thuận tiện thì thay đổi. Cho nên vận nước lâu dài, phong tục phồn thịnh. Thế mà hai nhà Đinh, Lê lại theo ý riêng mình, khinh thường mệnh trời, không noi theo dấu cũ của Thương, Chu, cứ đóng yên đô thành ở nơi đây, khiến cho triều đại không được lâu bền, số phận ngắn ngủi, trăm họ phải hao tốn, muôn vật không được thích nghi. Trẫm rất đau xót về việc đó, không thể không dời đổi.
 Pheâ phaùn sai laàm cuûa hai trieàu ñaïi tröôùc.
- Thế mà, nhà Đinh - Lê . cứ đóng yên đô ở nơi đây.
+ Hậu quả:
- triều đại ngắn ngủi.
- trăm họ hao tốn...
-> Chuyển ý khéo léo, lập luận sắc bén.
- "Trẫm rất đau xót về việc đó, không thể không dời đổi."
 Khaúng ñònh chaéc chaén seõ dôøi ñoâ.
=> Khát vọng xây dựng đất nước bền vững, hùng cường.
I. Đọc và tìm hiểu chung.
1. Tác giả:
Lí Công Uẩn (974-1028)
2. Tìm hiểu tác phẩm:
II. Phân tích.
1.Lí do dời đô.
.Huống chi thành Đại La, kinh đô cũ của Cao Vương: ở vào nơi trung tâm trời đất; đất Việt ta được cái thế rồng cuộn hổ ngồi. Đã đúng ngôi nam bắc đông tây; lại tiện hướng nhìn sông dựa núi. Địa thế rộng mà bằng; đất đai cao mà thoáng. Dân cư khỏi chịu cảnh khốn khổ ngập lụt; muôn vật cũng rất mực phong phú tốt tươi. Xem khắp đất Việt ta, chỉ nơi này là thắng địa. Thật là chốn hội tụ trọng yếu của bốn phương đất nước; cũng là nơi kinh đô bậc nhất của đế vương muôn đời.
Trẫm muốn dựa vào sự thuận lợi của đất ấy để định chỗ ở. Các khanh nghĩ thế nào?
- Vị thế chính trị, văn hóa:
2. Ý chí định đô mới.
* Lợi thế của Đại la.
- Lịch sử:
là kinh đô cũ của Cao Vương.
trung tâm trời đất...
- Vị trí địa lí:
- Địa thế:
thế rồng cuộn hổ ngồi.

là chốn hội tụ trọng yếu; là kinh đô bậc nhất.
 Ñaïi La coù ñuû moïi ñieàu kieän ñeå trôû thaønh kinh ñoâ cuûa ñaát nöôùc.
-> Lập luận chặt chẽ, các câu văn biền ngẫu
I. Đọc và tìm hiểu chung.
1. Tác giả:
2. Tìm hiểu tác phẩm:
II. Phân tích.
1.Lí do dời đô.
.Huống chi thành Đại La, kinh đô cũ của Cao Vương: ở vào nơi trung tâm trời đất; đất Việt ta được cái thế rồng cuộn hổ ngồi. Đã đúng ngôi nam bắc đông tây; lại tiện hướng nhìn sông dựa núi. Địa thế rộng mà bằng; đất đai cao mà thoáng. Dân cư khỏi chịu cảnh khốn khổ ngập lụt; muôn vật cũng rất mực phong phú tốt tươi. Xem khắp đất Việt ta, chỉ nơi này là thắng địa. Thật là chốn hội tụ trọng yếu của bốn phương đất nước; cũng là nơi kinh đô bậc nhất của đế vương muôn đời.
Trẫm muốn dựa vào sự thuận lợi của đất ấy để định chỗ ở. Các khanh nghĩ thế nào?
2. Ý chí định đô mới.
* Lợi thế của Đại la.
* Quyết định của nhà vua.
 Baøy toû yù nguyeän seõ choïn Ñaïi La laøm kinh ñoâ môùiâ.
- Trẫm muốn dựa vào sự thuận lợi của đất ấy để định chỗ ở.
- Các khanh nghĩ thế nào?
 YÙ nguyeän cuûa vua trôû thaønh yù nguyeän cuûa traêm hoï.
-> Câu nghi vấn - độc thoại trở thành đối thoại.
=> Vua laø ngöôøi taøi trí, coù taàm nhìn xa troâng roäng.
I. Đọc và tìm hiểu chung.
1. Tác giả:
2. Tìm hiểu tác phẩm:
II. Phân tích.
1.Lí do dời đô.
2. Ý chí định đô mới.
III. Tổng kết.
-Khát vọng về một đất nước độc lập, thống nhất, hùng cường.
a. Nghệ thuật.
- Lập luận sắc bén, kết hợp hài hòa giữa lí và tình.
- Kết cấu chặt chẽ.
b. Nội dung.
* Ghi nhớ: Chiếu dời đô phản ánh khát vọng của nhân dân về một đất nước độc lập, thống nhất, đồng thời phản ánh ý chí tự cường của dân tộc Đại Việt đang trên đà lớn mạnh. Bài chiếu có sức thuyết phục mạnh mẽ vì nói đúng được ý nguyện của nhân dân, có sự kết hợp hài hòa giữa lí và tình.
Một số hình ảnh chuẩn bị kỷ niệm 1000 năm Thăng Long-Hà Nội.
Con đường gốm sứ ven sông Hồng.
Đường hoa Nguyễn Huệ - TP HCM.
I. Đọc và tìm hiểu chung.
1. Tác giả:
2. Tìm hiểu tác phẩm:
II. Phân tích.
1.Lí do dời đô.
2. Ý chí định đô mới.
III. Tổng kết.
* Ghi nhớ: SGK/ trang 51.
IV. Luyện tập.
c. Kết luận: Xem khắp đất Việt ta, chỉ nơi này là thắng địa. Thật là chốn hội tụ trọng yếu của bốn phương đất nước; cũng là nơi kinh đô bậc nhất của đế vương muôn đời.
Bài tập:
Hãy sắp xếp các ý dưới đây theo trình tự lí lẽ mà Lí Công Uẩn đưa ra để khẳng định việc dời đô là cần thiết.
a. Thuyết phục người nghe bằng cách chỉ rõ những điều kiện thuận lợi của thành Đại La.
b. Tác giả đưa ra những dẫn chứng lịch sử chứng tỏ việc dời đô xưa nay không phải là tùy tiện, trái lại luôn đáp ứng yêu cầu của các vương triều phong kiến, phù hợp với ý dân và mệnh trời.
d. Kinh đô Hoa Lư không thích hợp nữa bởi nó không đáp ứng được những yêu cầu trên.
Sắp xếp theo trình tự: b -> d -> a -> c
I. Đọc và tìm hiểu chung.
1. Tác giả:
2. Tìm hiểu tác phẩm:
II. Phân tích.
1.Lí do dời đô.
2. Ý chí định đô mới.
III. Tổng kết.
* Ghi nhớ: SGK/ trang 51.
IV. Luyện tập.
- Lí Công Uẩn (974-1028)
- Quê: Từ Sơn - Bắc Ninh.
viết năm 1010 khi ông có ý định dời đô từ Hoa Lư về Đại La.
a. Đọc, chú thích.
b. Tác phẩm.
- Hoàn cảnh ra đời:
- Thể loại:
Chiếu.
- Kiểu bài:
Nghị luận.
- Bố cục:
2 phần.
Chúc các thầy, cô giáo mạnh khỏe, chúc các em học sinh học tập tốt